lubisz to ? :)

A A A

Radom, 1 września 1939r.

 

1 września 1939 roku o godzinie 4.45 - atakiem Niemców na Wojskową Składnicę Tranzytową znajdującą się na gdańskim przylądku Westerplatte, rozpoczęła się największa i najkrwawsza wojna w dziejach ludzkości. Po krótkiej, choć zaciętej kampanii wrześniowej i po "ciosie w plecy" jakim 17 września było wkroczenie od wschodu Armii Czerwonej, Polska znalazła się pod hitlerowską i sowiecką okupacją.
      Dziś, w rocznicę wybuchu wojny, wspominając tamten czas, warto odnotować tragiczne wydarzenia, które stały się udziałem naszego miasta.
      Już na początku września 1939 roku na Radom spadły pierwsze bomby, a 8 września do miasta wkroczyli Niemcy. Dla mieszkańców rozpoczął się ponad pięcioletni okres prześladowań i represji.
      Administracyjnie Radom stał się stolicą jednego z czterech dystryktów Generalnej Guberni. W mieście ulokowano liczne urzędy niemieckiej administracji publicznej i sądownictwa. Z rejonów ulic Żeromskiego, Sienkiewicza i Moniuszki wysiedlono ludność polską i żydowską i utworzono dzielnicę mieszkalną dla Niemców. Dla ludności pochodzenia żydowskiego hitlerowcy wydzielili dwa getta - pierwsze w obrębie ulic Wałowej, Podwalnej
i Bóżnicznej, drugie - na Glinicach, w rejonie ulic Kwiatkowskiego, Białej i Fabrycznej.
      W czasie wojny Radom był silnym ośrodkiem podziemia wojskowego i konspiracji  - w mieście mieściła się Komenda Obwodu Armii Krajowej. Chlubą Radomia było dobrze zorganizowane tajne nauczanie młodzieży, opisane później przez Elżbietę Jackiewiczową w słynnej książce "Pokolenie Teresy".  Wspaniałą kartę w historii miasta zapisało radomskie harcerstwo - Szare Szeregi, znajdujące się w strukturze Armii Krajowej.
      Tłumiąc ruch oporu i mszcząc się na niepokornym mieście, Niemcy dokonywali masowych egzekucji ludności cywilnej, największym miejscem straceń był teren byłego poligonu wojskowego koło wsi Firlej. Prócz tego okupanci przeprowadzali pokazowe publiczne egzekucje, m.in. przed Fabryką Broni i przy szosie Warszawskiej. Tragiczny los spotkał znaną radomską rodzinę Winczewskich.
      W sierpniu 1942 roku Niemcy rozpoczęli likwidację żydowskiego getta - wielu jego mieszkańców wymordowano na miejscu, pozostałych wywieziono do obozu zagłady w Treblince.
       Systematycznie likwidowano życie kulturalne, oświatowe i społeczne. Konfiskowano lub niszczono księgozbiory bibliotek i zabytki. W 1940 roku Niemcy zburzyli stojące wówczas przed kościołem oo. Bernardynów mauzoleum pułkownika Czachowskiego oraz Pomnik Czynu Legionowego w Rynku.
      Od lipca 1944 roku - już w perspektywie przegranej wojny - hitlerowcy dewastowali największe radomskie zakłady przemysłowe. Niszczono urządzenia instalacyjne i systematycznie demontowano urządzenia produkcyjne, które następnie wywożono wraz z pozostałymi surowcami i półfabrykatami na zachód.  
       W czasie okupacji wiele fabryk zamknięto, gdyż cały radomski przemysł dostosowano wtedy do potrzeb wojennych, pozostałe zakłady - po kapitulacji Niemców - zostały w większości ograbione i splądrowane.
       W nocy z 15 na 16 stycznia 1945 roku, po krótkich, ale bardzo ciężkich walkach, do miasta wkroczyła Armia Czerwona. Dla radomian zakończyła się gehenna okupacji, choć miasto długo potem odczuwało skutki niemieckiej nawałnicy. Dotkliwe straty widoczne były we wszystkich dziedzinach życia, począwszy od kultury i oświaty, a na przemyśle
i gospodarce kończąc. 
   Przypominając tragedię świata, kraju, miasta, pamiętajmy o rodzimych bohaterach. Bez ich poświęcenia nie byłoby dziś niepodległej Polski.

Marcin Kępa